Koza alpejska

Program hodowlany kóz rasy alpejska

1. Celem programu jest doskonalenie rasy.

2. Nazwa rasy: alpejska.

3. Charakterystyka rasy:

I. Cechy pogłowia:

a) wrażenie ogólne – zwierzęta tej rasy są średniej wielkości, zdarzają się osobniki bardzo duże, sylwetka duża wpisana w prostokąt, zwierzęta o mocnej konstytucji,

b) plenność ok. 160 %, użytkowość rozpłodowa – 140 %,

c) wczesna dojrzałość do rozrodu.

II. Cechy osobnicze:

a)pokrój:

głowa – lekka, krótka i sucha o prostym profilu, pysk dość wąski z prawidłowym zgryzem, oczy żywo reagujące, uszy średniej wielkości skierowane do góry, występują osobniki rogate i bezrożne, rogi lekkie, pałąkowate, broda może występować zarówno u samic (skąpa) jak też u samców (obfita). Niedopuszczalne są uszy szczątkowe,

szyja – smukła, krótsza, noszona z gracją, dobrze związana  z tułowiem, na dolnej stronie często występują symetrycznie rozstawione wisiorki (kolczyki),

tułów – średniej długości, dobrze związany, klatka piersiowa głęboka, dobrze rozwinięty mostek, zad dość ścięty, skóra cienka i elastyczna,

kończyny – proste, suche o cienkiej kości,

wymię – duże, kuliste lecz o mniejszej powierzchni, o zawieszeniu raczej brzusznym, strzyki średniej  długości, równo rozstawione. Niedopuszczalne jest wymię całkowicie przepołowione, strzyki skrajnie krótkie lub bardzo długie i rozdęte (butelkowate), niedopuszczalne są drożne przystrzyki,

b) umaszczenie – brązowe w odcieniach od jasnopłowego do czekoladowego, najbardziej pożądane typu giemza (sarnie), czarna pręga na grzbiecie i podbrzuszu, czarne dolne części nóg oraz okolice oczu i pyska, racice czarne. Dopuszcza się umaszczenie typu srokatego. Włosy gęste, krótkie i mocno błyszczące,

c) masa ciała powinna wynosić minimum (w kg):

III. Użytkowość – rasa o bardzo dobrej mleczności – w 300-dniowej laktacji wydajność mleczna waha się od 500-1200 kg, zawartość tłuszczu 3,0-3,3 %,  zawartość białka 2,7-3,0 %. Kozy te bardzo dobrze adaptują się w różnych warunkach środowiskowych, są silne i o dobrej zdrowotności.

IV.  Standard hodowlany rasy alpejska.

Zwierzęta są średniej wielkości, zdarzają się osobniki bardzo duże, sylwetka duża wpisana w prostokąt, zwierzęta o mocnej konstytucji.

Wymię kóz powinno być duże, kuliste lecz o mniejszej powierzchni, o zawieszeniu raczej brzusznym, strzyki średniej  długości, równo rozstawione.

Niedopuszczalne jest wymię całkowicie przepołowione, strzyki skrajnie krótkie lub bardzo długie i rozdęte (butelkowate), niedopuszczalne są także drożne przystrzyki,

V. Minimalne wymagania jakie powinny spełniać kózki rejestrowane w sekcji dodatkowej księgi hodowlanej.

Kozy są poddawane ocenie wartości użytkowej lub pochodzą ze stada poddawanego ocenie.

Kozy są uznane za zgodne ze standardem hodowlanym.

Do części wstępnej księgi wpisuje się kozy o umaszczeniu brązowym w odcieniach od jasnopłowego do czekoladowego, najbardziej pożądane typu giemza (sarnie), czarna pręga na grzbiecie i podbrzuszu, czarne dolne części nóg oraz okolice oczu i pyska, racice czarne. Dopuszcza się umaszczenie typu srokatego. 

4. Program hodowlany kóz alpejskich jest przewidziany do realizacji na terytorium Polski.

5. Program hodowlany obejmuje 23 sztuki kóz i 2 sztuki kozłów wpisanych do ksiąg, utrzymywanych w 1 stadzie.

6. Każde zwierzę musi być identyfikowane zgodnie z przepisami Unii Europejskiej oraz przepisami krajowymi w zakresie identyfikacji kóz.

7. Polski Związek Owczarski jest odpowiedzialny wobec ministra właściwego do spraw rolnictwa za zapewnienie zgodności z wymogami z załącznika I część 2 ROZPORZĄDZENIA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2016/1012 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie zootechnicznych i genealogicznych warunków dotyczących hodowli zwierząt hodowlanych czystorasowych i mieszańców świni, handlu nimi i wprowadzania ich na terytorium Unii oraz handlu ich materiałem biologicznym wykorzystywanym do rozrodu i jego wprowadzania na terytorium Unii oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 652/2014, dyrektywy Rady 89/608/EWG i uchylające niektóre akty w dziedzinie hodowli zwierząt („rozporządzenie w sprawie hodowli zwierząt”).

8. Polski Związek Owczarski zleca podmiotom wymienionym w pkt 11 czynności techniczne polegające na:

- wprowadzaniu informacji do systemu kartotekowego lub systemu informatycznego opartego o program komputerowy,

- prowadzeniu oceny wartości użytkowej,

- prowadzeniu selekcji i doboru zwierząt do kojarzeń.

9. Pomiędzy podmiotami wymienionymi w pkt 11 a działalnością gospodarczą hodowców  uczestniczących w programie hodowlanym nie zachodzi konflikt interesów.

10. Podmioty wymienione w pkt 11 spełniają wszystkie wymogi niezbędne do realizacji  działań wymienionych w pkt 8.

11. Wykaz podmiotów realizujących na zlecenie Polskiego Związku Owczarskiego niektóre zadania związane z realizacją programu hodowlanego:

 a) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Białymstoku (15-094), ul. M.C. Skłodowskiej 3,

b) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Bydgoszczy (85-039), ul. Hetmańska 28,

c) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Lublinie (20-445), ul. Zemborzycka 53,

d) Sieradzki Związek Hodowców Owiec i Kóz w Łasku (98-100), ul. Kilińskiego 6,

e) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Malborku (82-200), ul. Chodkiewicza 32,

f) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Nowym Targu (34-400), ul. Szaflarska 93 d/7,

g) Warmińsko-Mazurski Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Olsztynie (10-549), ul. Mickiewicza 4,

h) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Opolu (45-836), ul. Wrocławska 170,

i) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Piotrkowie Trybunalskim (97-300), ul. Młynarska 2,

j) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Poznaniu (60-837), ul. Mickiewicza 33,

k) Mazowiecki Związek Hodowców Owiec i Kóz w Warszawie (02-349), ul. Baśniowa 3 lok. 306 A.

12. Rodowody zwierząt hodowlanych mogą być prowadzone w systemie kartotekowym lub przy zastosowaniu systemu informatycznego opartego o program komputerowy.

13. Cele programu:

a) w zakresie hodowli: rasa o użytkowaniu mlecznym, powinna charakteryzować się wysoką wydajnością mleka oraz dobrą plennością i harmonijną budową ciała. Głównymi celami są wysoka wydajność mleka i harmonijna budowa ciała,

b) w zakresie selekcji: selekcja prowadzona w kierunku użytkowym zgodnym z wzorcem rasy oraz na podstawie wyników oceny użytkowości rodziców. Głównym celem selekcji jest wybór najlepszych zwierząt do kojarzeń.

14. Program hodowlany wymaga prowadzenia oceny wartości użytkowej:

a) do generowania, rejestracji, przekazywania i wykorzystywania wyników oceny wartości użytkowej wykorzystuje się system kartotekowy Polskiego Związku Owczarskiego w Warszawie.

15. Ocena wartości użytkowej kóz alpejskich obejmuje:

1)użytkowość rozpłodową,

2)użytkowość mleczną.

16. Ocena użytkowości rozpłodowej obejmuje ustalanie:

1)dla każdej ocenianej kozy w stadzie:

• dat wykotów,
• liczby urodzonych koźląt w danym wykocie,

2)wyrażonych w procentach dla całego stada:

• płodności, określonej jako liczba kóz wykoconych w stosunku do liczby kóz w stadzie,
• plenności, określonej jako liczba koźląt urodzonych w stosunku do liczby wykoconych kóz.

17. Zasady oceny użytkowości mlecznej kóz:

1) do oceny użytkowości mlecznej kóz stosuje się następujące zaakceptowane przez ICAR metody:

a/A4 – średni odstęp między próbnymi udojami wynosi 30 dni z tolerancją od 28 dni do 34 dni. Pomiarów ilości udojonego mleka i zawartego w nim białka i tłuszczu dokonuje się podczas wszystkich udojów w czasie doby. Wyniki udojów sumuje się w celu uzyskania wydajności dobowej,

b/AT4 – średni odstęp między próbnymi udojami wynosi 30 dni z tolerancją od 28 dni do 34 dni. Metoda ta może być stosowana tylko wtedy, gdy w ciągu doby dokonywane są 2 udoje. Pomiarów ilości udojonego mleka i zawartego w nim białka i tłuszczu dokonuje się podczas jednego udoju przemiennie raz rano, a w następnym miesiącu wieczorem. Tak uzyskane wyniki mnoży się przez 2 w celu uzyskania wydajności dobowej,

2) dopuszcza się jeden raz w laktacji, aby odstęp między dwoma kolejnymi próbnymi udojami wyniósł maksymalnie 60 dni,

3) jeżeli odstęp między dwoma próbnymi udojami wynosi więcej niż podane w pkt 1 i pkt 2 odstępy tj. 28-34 dni i jeden raz w laktacji do 60 dni, laktacja dla takiej kozy nie jest obliczana i nie przeprowadza się dla takiej kozy następnych próbnych udojów w tej laktacji,

4) pierwszy próbny udój kozy powinien nastąpić nie wcześniej niż w 10 dniu od wykotu, a w przypadku odchowu koźląt przy matkach, nie wcześniej niż po zakończeniu okresu ssania przez koźlęta oraz nie później niż 60 dnia po wykocie. Jeśli długość okresu od wykotu do pierwszego próbnego udoju jest większa niż 60 dni, laktacja dla takiej kozy nie jest obliczana i nie przeprowadza się dla takiej kozy próbnych udojów w tej laktacji,

5) nie przeprowadza się dla kozy kolejnych próbnych udojów w danej laktacji, jeśli w czasie ostatniego próbnego udoju uzyskano od niej 0,2 kg mleka lub mniej w przeliczeniu na wydajność dobową. Kolejny próbny udój dla kozy jest przeprowadzany nie wcześniej niż 10 dnia po kolejnym wykocie,

6) dla każdej kozy obliczana jest całkowita ilość wyprodukowanego mleka oraz zawartość białka i tłuszczu w danej laktacji,

7) długość laktacji jest to różnica w dniach pomiędzy datą wykotu a datą zasuszenia kozy,

8) ilość wyprodukowanego mleka oraz zawartość białka i tłuszczu w laktacji może być wyliczana tylko wtedy, gdy dla danej kozy przeprowadzono minimum 3 próbne udoje w danej laktacji,

9) obliczenia ilości i składu mleka w laktacji:

a/ w okresie od wykotu do pierwszego próbnego udoju: dobowa ilość mleka oraz zawartość białka i tłuszczu uzyskana w pierwszym próbnym udoju pomnożona przez ilość dni licząc od pierwszego dnia po wykocie do dnia pierwszego próbnego udoju włącznie,

b/ w okresie pomiędzy próbnymi udojami: wynik zsumowanych dobowych ilości mleka oraz zawartości białka i tłuszczu z aktualnego próbnego udoju i poprzedniego próbnego udoju podzielony przez 2 i następnie pomnożony przez ilość dni licząc od następnego dnia po dacie poprzedniego próbnego udoju do dnia aktualnego próbnego udoju włącznie,

c/ w okresie od ostatniego próbnego udoju do zasuszenia: dobowa ilość mleka oraz zawartość białka i tłuszczu z ostatniego próbnego udoju pomnożona przez 15 tj. liczbę dni równą połowie okresu średniego odstępu między próbnymi udojami w metodzie A4 i AT4,

10) za datę zasuszenia kozy przyjmuje się datę faktycznego zasuszenia podaną przez hodowcę, a w przypadku kolejnego wykotu kozy przed faktycznym zasuszeniem za datę zasuszenia przyjmuje się datę następnego wykotu. Jeśli koza ubędzie ze stada przed zasuszeniem, za datę zasuszenia przyjmuje się datę ubycia ze stada.

18. Ocena użytkowości mlecznej prowadzona jest przez wszystkie kolejne laktacje od dnia objęcia zwierzęcia oceną wartości użytkowej.

19.Badaniem składu mleka kóz zajmują się laboratoria oceny mleka Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka, ul. Żurawia 22, 00-515 Warszawa, certyfikowane przez ICAR.

20. Księgi kóz hodowlanych prowadzi się w celu ewidencjonowania pochodzenia oraz gromadzenia informacji o wartości użytkowej kóz, dającej podstawę do prowadzenia pracy hodowlanej.

21. Wpisy w księdze hodowlanej mogą być dokonywane wyłącznie przez osoby upoważnione przez prowadzącego księgę.

22. Księgi hodowlane dzieli się na następujące sekcje:

1) sekcje główne księgi prowadzone oddzielnie dla kózek i kozłów oznaczone symbolem G,

2) sekcja dodatkowa księgi prowadzona dla kózek oznaczona symbolem W.

23. Do sekcji głównej księgi hodowlanej mogą być wpisywane kozy, które:

1)   kózki i kozły, które pochodzą co najmniej od dwóch pokoleń przodków rasy alpejskiej, wpisanych do sekcji głównej księgi hodowlanej lub księgi dla tej rasy prowadzonej przez związek hodowców uznany na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2016/1012, lub podmiot zajmujący się hodowlą uwzględniony w wykazie prowadzonym przez KE na podstawie art. 34 ww. rozporządzenia, lub prowadzonej w państwie wymienionym w akcie wykonawczym, o którym mowa w art. 35 tego rozporządzenia,

2) kózki, które pochodzą od:

a/ matki i babki ze strony matki, które są zarejestrowane w sekcji dodatkowej księgi hodowlanej tej samej rasy,

b/ ojca i obu dziadków, którzy są wpisani do sekcji głównej księgi hodowlanej tej samej rasy,

3)   rodowód zwierzęcia zawiera informacje wymagane przy wpisie do sekcji głównej   księgi hodowlanej,

4)  zostały zidentyfikowane po urodzeniu, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.

5) kozy są poddawane ocenie wartości użytkowej lub pochodzą ze stada poddawanego ocenie.

24. W sekcji dodatkowej księgi hodowlanej mogą być rejestrowane kózki, które:

1)  zostały zidentyfikowane po urodzeniu, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie   przepisami,

2)   zostały uznane za zgodne ze standardem rasy alpejskiej,

3)   spełniają minimalne wymagania określone dla sekcji dodatkowej księgi hodowlanej.

25. Wpisu lub rejestracji kóz do właściwej sekcji księgi hodowlanej dokonuje się na wniosek hodowcy, po sprawdzeniu dokumentacji hodowlanej i spełnieniu warunków wymaganych przy wpisie lub rejestrowaniu do danej sekcji księgi hodowlanej.

26. Dowodem wpisu lub rejestrowania kozy do księgi hodowlanej jest zaświadczenie o wpisie lub rejestrowaniu do danej sekcji księgi hodowlanej, które jest przekazywane hodowcy.

27.  Dokumentacja hodowlana niezbędna do dokonania wpisu lub rejestrowania zwierzęcia do księgi hodowlanej winna zawierać co najmniej informacje o:

1)   pochodzeniu,

2)  wynikach oceny wartości użytkowej oraz wynikach oceny wartości genetycznej, jeżeli została oszacowana,

3)   numerze identyfikacyjnym nadanym zgodnie z obowiązującymi przepisami.

28. Zakres informacji o zwierzętach wpisywanych lub rejestrowanych do księgi hodowlanej:

1) imię, nazwisko i adres zamieszkania albo nazwa i siedziba hodowcy,

2) data wpisu,

3) numer identyfikacyjny i rasa zwierzęcia,

4) data i typ urodzenia zwierzęcia,

5) pochodzenie zwierzęcia,

6) wyniki oceny wartości użytkowej,

7) informacja o genetycznej rożności lub bezrożności zwierzęcia.

29.  Dokumentami stwierdzającymi pochodzenie zwierzęcia są:

 1)   notes koziarni, prowadzony przez hodowcę pod nadzorem prowadzącego księgi,

 2)   „zbiorczy dowód urodzenia koźląt”  wystawiony przez   hodowcę lub prowadzącego księgi (wyciąg z notesu koziarni),

 3)   świadectwo zootechniczne wystawione przez prowadzącego księgi.

30. Identyfikacja zwierząt przy wpisie lub rejestrowaniu do księgi hodowlanej polega na odczytaniu numeru z  kolczyka i porównaniu go z numerem wpisanym do dokumentu hodowlanego.

31. Kontrola pochodzenia prowadzona jest na podstawie badań markerów genetycznych  przez Instytut Zootechniki - Państwowy Instytut Badawczy w Krakowie z siedzibą w Balicach, ul. Krakowska 1, 32-083 Balice.

32. Świadectwa zootechniczne dla zwierząt czystorasowych wpisanych do księgi wydawane są na wniosek hodowcy/posiadacza zwierzęcia przez podmioty wymienione w pkt 11. Świadectwa zootechniczne wydawane są na podstawie informacji o zwierzętach zawartych w systemie kartotekowym lub informatycznym prowadzonym na potrzeby oceny wartości użytkowej i ksiąg hodowlanych kóz.

 Na zasadzie odstępstwa, o którym mowa w  art. 31 ust.1 rozporządzenia 2016/1012 świadectwa zootechniczne dla nasienia, zarodków czy komórek jajowych  mogą być wystawiane przez zatwierdzone centra pozyskiwania lub przechowywania nasienia. Do wydawania świadectw zootechnicznych towarzyszących materiałowi biologicznemu wprowadzanemu do handlu, Polski Związek Owczarski upoważnia:

a)Małopolskie Centrum Biotechniki  Sp. z o.o., 36-007 Krasne 32 k. Rzeszowa,

b)Wielkopolskie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt w Poznaniu z siedzibą w Tulcach Sp. z o.o., 63-004 Tulce, ul. Poznańska 13.

c)TOP GEN Spółka z o.o., ul. B. Chrobrego 23, 48-100 Głubczyce,

d) Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy w Krakowie z siedzibą w Balicach, ul. Krakowska 1, 32-083 Balice.

Zwierzęta czystorasowe i materiał biologiczny pochodzący od takich zwierząt, powinny być zaopatrzone w świadectwa zootechniczne zgodne z wzorami określonymi w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2017/717 z dnia 10 kwietnia 2017 r. ustanawiającym zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1012 w odniesieniu do wzorów formularzy świadectw zootechnicznych dotyczących zwierząt hodowlanych i ich materiału biologicznego wykorzystywanego do rozrodu.

Warszawa, 2021.12.17.