Świniarka

Program hodowlany rasy świniarka

1. Celem programu jest zachowanie i doskonalenie rasy.

2. Nazwa rasy: świniarka.

3. Charakterystyka rasy:

I. Cechy pogłowia:

a/wrażenie ogólne – owca rasy świniarka jest owcą małą, drobną, charakteryzującą się znacznym dymorfizmem płciowym. Wykazuje ona charakterystyczne cechy owiec prymitywnych. Rzeczą znamienną jest jej niezwykła odporność na choroby, mała wybredność w żywieniu, sezonalność rozrodu oraz duża częstość występowania miotów pojedynczych,

b/plenność – przy jednokrotnym wykocie w ciągu roku powinna osiągać120 %,

c/płodność – winna wynosić powyżej 90 %, mogąca jednakże przy słabych warunkach chowu być znacznie niższą i oscylować w okolicy 75 %,

d/dojrzewanie płciowe – pożądane raczej późne w wieku 9-12 miesięcy.

II. Cechy osobnicze:

a/pokrój:

głowa – wąska, lekka, klinowata i szczupła o prostym profilu, pokryta podobnie jak nogi krótką sztywną sierścią. Uszy średnio rozwinięte, stojące spiczaste. U części samic mogą występować rogi szczątkowe tzw. „kozie”. Samce zawsze rogate z rogami silnie rozwiniętymi, karbowanymi w kolorze zarówno białym jak i czarnym, czasem z ciemnymi pasmami, spiralnie skręcone i skierowane na zewnątrz,

szyja – u samic cienka, średnio długa, u samców krótsza, mocna często z charakterystyczną grzywą i brodą sięgającą przedpiersia, złożoną ze sztywnych i grubszych włosów rdzeniowych,

tułów – płaska klatka piersiowa, wydatny kłąb, lekko łukowato wygięty grzbiet przechodzący wyraźnie w krótki spadzisty zad,

nogi – długie i silne, suche o typowej dla zwierząt prymitywnych iksowatej postawie przednich odnóży i krowiej tylnych. Pokryte wysoko gładką i sztywną sierścią,

umięśnienie – słabe,

ogon - zawsze cienki, chudy, o różnej długości sięgający często poniżej stawu skokowego, pokryty  wełną często z dużym udziałem włosa rdzeniowego,

okrywa wełnista – otwarta, luźna , rzadka, mieszana. Złożona z włosów rdzeniowych, przejściowych i puchowych, tworzących stożkowate kosmyki, ostro zakończone długimi włosami rdzeniowymi i średnio szerokiej podstawie z krótkim i na ogół skąpym włosem puchowym. U osobników bardziej prymitywnych dopuszczalny jest większy udział tzw. włosów kempowych. Nie nadająca się do jednokrotnej strzyży w ciągu roku i mająca szczególnie w okolicy boków i podbrzusza dużą tendencję do pilśnienia się,

b/umaszczenie – pożądane białe jednolite, dopuszczalne czarne, brązowe i łaciate. U osobników czarnych pożądana jest biała plamka na czole i biały koniec ogona,

c/średnia masa ciała – w zależności od wieku powinna wynosić (w kg):

        Osobniki z urodzeń bliźniaczych mogą uzyskiwać w wieku do 12 miesięcy masę ciała niższą o ok. 2 kg,

d/sortyment wełny na boku:

frakcja rdzeniowa       – 47-53 mikrometry,

frakcja przejściowa    – 39-45 mikrometrów,

frakcja puchowa         – 22-24 mikrometry,

e/charakter i wyrównanie wełny – pożądana mocna i połyskliwa. Pojedyncze kosmyki powinny być zwarte, lekko sfalowane, stożkowate. U tryków na szyi i podpiersiu pożądana grzywa złożona z grubych włosów rdzeniowych. Zespół włosowy po rozdzieleniu na frakcje, w ponad połowie składać się powinien z frakcji puchowej, natomiast dwie inne frakcje powinny w sensie ich masy charakteryzować się podobnym udziałem w pozostałej części zespołu,

f/tłuszczopot – może występować w niewielkiej ilości. Pożądany o konsystencji oleistej, koloru białego lub kremowego. Rendement wełny 70-80 %,

g/wysadność wełny – 17,5-18,5 cm,

h/obrost wełną – na całym tułowiu z wyraźnym spadkiem wysadności na całym podbrzuszu lub/i brzuchem nie obrośniętym. Głowa i kończyny pokryte sierścią,

i/wydajność strzyżna wełny – naturalna skłonność do spilśniania zespołów włosowych wskazuje na potrzebę dwukrotnej strzyży w ciągu roku. Łączna wydajność wełny potnej w roku od sztuk dorosłych z dwóch strzyży łącznie powinna wynosić ok.:  tryki – 3 kg, maciorki – 2 kg.

III. Użytkowość – generalnie niska. Wełna przydatna na przetwórstwo dywanów i filców. Skóry luźne o niskiej wartości futrzarskiej. Mięso smaczne, zbliżone w smaku do dziczyzny. Mleczność bardzo niska, wystarczająca jedynie do wykarmienia potomstwa. Wysokie zdolności adaptacyjne do lokalnych warunków środowiska stwarzają możliwość jej wykorzystania w sposób alternatywny, np.: jako tzw. „rekultywatora” nieużytków lub w celu zagospodarowania terenów zielonych i pielęgnacji krajobrazu.

IV.  Standard hodowlany rasy świniarka.

Owca mała, drobna, charakteryzującą się znacznym dymorfizmem płciowym. Wełna mocna i połyskliwa. Pojedyncze kosmyki powinny być zwarte, lekko sfalowane, stożkowate. U tryków na szyi i podpiersiu pożądana grzywa złożona z grubych włosów rdzeniowych. Owca o słabym umięśnieniu.

Niedopuszczalne iksowate i niedźwiedzie ustawienie kończyn.

V. Minimalne wymagania jakie powinny spełniać maciorki rejestrowane w sekcji dodatkowej księgi hodowlanej.

Owce są poddawane ocenie wartości użytkowej lub pochodzą ze stada poddawanego ocenie.

Owce są uznane za zgodne ze standardem hodowlanym.

Posiadają okrywę wełnistą otwartą, luźną , rzadką, mieszaną. Złożona z włosów rdzeniowych, przejściowych i puchowych, tworzących stożkowate kosmyki, ostro zakończone długimi włosami rdzeniowymi i średnio szerokiej podstawie z krótkim i na ogół skąpym włosem puchowym. U osobników bardziej prymitywnych dopuszczalny jest większy udział tzw. włosów kempowych.

4. Program hodowlany rasy świniarka jest przewidziany do realizacji na terytorium Polski.

5. Program hodowlany obejmuje 2742 sztuki maciorek i 113 sztuk tryków wpisanych do ksiąg, utrzymywanych w 39 stadach.

6. Każde zwierzę musi być identyfikowane zgodnie z przepisami Unii Europejskiej oraz przepisami krajowymi w zakresie identyfikacji owiec.

7. Polski Związek Owczarski jest odpowiedzialny wobec ministra właściwego do spraw rolnictwa za zapewnienie zgodności z wymogami z załącznika I część 2 ROZPORZĄDZENIA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2016/1012 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie zootechnicznych i genealogicznych warunków dotyczących hodowli zwierząt hodowlanych czystorasowych i mieszańców świni, handlu nimi i wprowadzania ich na terytorium Unii oraz handlu ich materiałem biologicznym wykorzystywanym do rozrodu i jego wprowadzania na terytorium Unii oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 652/2014, dyrektywy Rady 89/608/EWG i uchylające niektóre akty w dziedzinie hodowli zwierząt („rozporządzenie w sprawie hodowli zwierząt”).

8. Polski Związek Owczarski zleca podmiotom wymienionym w pkt 11 czynności techniczne polegające na:

- wprowadzaniu informacji do systemu informatycznego opartego o program komputerowy,

- prowadzeniu oceny wartości użytkowej,

- prowadzeniu selekcji i doboru zwierząt do kojarzeń.

9. Pomiędzy podmiotami wymienionymi w pkt 11 a działalnością gospodarczą hodowców  uczestniczących w programie hodowlanym nie zachodzi konflikt interesów.

10. Podmioty wymienione w pkt 11 spełniają wszystkie wymogi niezbędne do realizacji  działań wymienionych w pkt 8.

11. Wykaz podmiotów realizujących na zlecenie Polskiego Związku Owczarskiego niektóre zadania związane z realizacją programu hodowlanego:

 a) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Białymstoku (15-094), ul. M.C. Skłodowskiej 3,

b) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Bydgoszczy (85-039), ul. Hetmańska 28,

c) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Lublinie (20-445), ul. Zemborzycka 53,

d) Sieradzki Związek Hodowców Owiec i Kóz w Łasku (98-100), ul. Kilińskiego 6,

e) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Malborku (82-200), ul. Chodkiewicza 32,

f) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Nowym Targu (34-400), ul. Szaflarska 93 d/7,

g) Warmińsko-Mazurski Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Olsztynie (10-549), ul. Mickiewicza 4,

h) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Opolu (45-836), ul. Wrocławska 170,

i) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Piotrkowie Trybunalskim (97-300), ul. Młynarska 2,

j) Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Poznaniu (60-837), ul. Mickiewicza 33,

k) Mazowiecki Związek Hodowców Owiec i Kóz w Warszawie (02-349), ul. Baśniowa 3 lok. 306 A.

12. Ocenę wartości genetycznej owiec szacuje Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy w Krakowie z siedzibą w Balicach, ul. Krakowska 1, 32-083 Balice.

13. Wartość genetyczna przedstawiana jest wartością indeksu selekcyjnego, uwzględniającego następujące cechy:

- masę ciała ocenianego jagnięcia w wieku 56 dni,

- oraz plenność życiową owcy-matki,

i przedstawia się następująco:

 I = 100 + 5.45*(M56 - m1) + 18.50*(PL - 1)

gdzie:

M56 - standaryzowana na 56 dzień życia masa ciała jagnięcia,
PL - plenność życiowa owcy-matki,
m1 - średnia krajowe masa ciała jagnięcia w wieku 56 dni dla danej rasy i płci.

Zastosowane wagi ekonomiczne:

- dla masy ciała – 9,

- dla plenności życiowej owcy-matki – 270.

14. Rodowody zwierząt hodowlanych mogą być prowadzone w systemie kartotekowym lub przy zastosowaniu systemu informatycznego opartego o program komputerowy.

15. Cele programu:

a) w zakresie hodowli: rasa mateczna, która powinna mieć wysokie zdolności macierzyńskie maciorek, dobrą plenność i prawidłowe umięśnienie

b) w zakresie selekcji: selekcja prowadzona w kierunku zachowania wzorca rasy i poprawy użytkowości. Dodatkowo jako narzędzie pomocnicze wykorzystuje się uszeregowanie zwierząt w zależności od uzyskanych indeksów selekcyjnych. Głównym celem selekcji jest wybór najlepszych zwierząt pod względem zgodności z wzorcem rasy do kojarzeń.

16. Program hodowlany wymaga prowadzenia oceny wartości użytkowej:

a) do generowania, rejestracji, przekazywania i wykorzystywania wyników oceny wartości użytkowej wykorzystuje się program komputerowy Polskiego Związku Owczarskiego w Warszawie,

b) do przeprowadzenia oceny wartości genetycznej wykorzystuje się program komputerowy opracowany przez Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy w Krakowie.

17. Ocena wartości użytkowej rasy świniarka obejmuje:

1) użytkowość rozpłodową,

2) użytkowość mięsną.

18. Ocena użytkowości rozpłodowej obejmuje ustalanie:

1)dla każdej maciorki w stadzie:

a)   wieku,

b)   dat wykotów,

c)   liczby urodzonych jagniąt w danym wykocie,

d)  liczby jagniąt odchowanych do 56 dnia życia,

e)   średniej życiowej plenności określanej jako stosunek liczby urodzonych jagniąt do liczby wykotów, wyrażony w procentach,

2)wyrażonych w procentach dla całego stada:

a)   płodności, określonej jako liczba matek wykoconych w stosunku do liczby matek w stadzie,

b) plenności, określonej jako liczba jagniąt urodzonych w stosunku do liczby wykoconych matek,

c)  odchowu jagniąt, określonego jako liczba jagniąt odchowanych w stosunku do liczby jagniąt urodzonych,

d)  wyniku rozrodu, określonego jako liczba jagniąt odchowanych w stosunku do liczby matek w stadzie.

19. Ocena użytkowości mięsnej owiec obejmuje:

1)ustalanie masy ciała zwierząt, polegające na jednorazowym ważeniu jagniąt, nie wcześniej niż w 49 dniu życia i nie później niż w 63 dniu życia,

2)ustalanie masy ciała zwierzęcia na 56 dzień życia jagnięcia,

3)ustalanie masy miotu maciorki w 56 dniu po urodzeniu jagniąt.

20. Księgi owiec hodowlanych prowadzi się w celu ewidencjonowania pochodzenia oraz gromadzenia informacji o wartości użytkowej i hodowlanej owiec, dającej podstawę do prowadzenia pracy hodowlanej.

21. Wpisy w księdze hodowlanej mogą być dokonywane wyłącznie przez osoby upoważnione przez prowadzącego księgę.

22. Księgi hodowlane dzieli się na następujące sekcje:

1) sekcje główne księgi prowadzone oddzielnie dla maciorek i tryków oznaczone symbolem G,

2) sekcja dodatkowa księgi prowadzona dla maciorek oznaczona symbolem W.

23. Do sekcji głównej księgi hodowlanej mogą być wpisywane owce, które:

1)   maciorki i tryki, które pochodzą co najmniej od dwóch pokoleń przodków rasy świniarka, wpisanych do sekcji głównej księgi hodowlanej,

2) maciorki, które pochodzą od:

a/ matki i babki ze strony matki, które są zarejestrowane w sekcji dodatkowej księgi hodowlanej tej samej rasy,

b/ ojca i obu dziadków, którzy są wpisani do sekcji głównej księgi hodowlanej tej samej rasy,

3)   rodowód zwierzęcia zawiera informacje wymagane przy wpisie do sekcji głównej   księgi hodowlanej,

4)  zostały zidentyfikowane po urodzeniu, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.

5) owce są poddawane ocenie wartości użytkowej lub pochodzą ze stada poddawanego ocenie.

24. W sekcji dodatkowej księgi hodowlanej mogą być rejestrowane maciorki, które:

1)  zostały zidentyfikowane po urodzeniu, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie   przepisami,

2)   zostały uznane za zgodne ze standardem rasy świniarka,

3)   spełniają minimalne wymagania określone dla sekcji dodatkowej księgi hodowlanej.

25. Wpisu lub rejestracji owiec do właściwej sekcji księgi hodowlanej dokonuje się na wniosek hodowcy, po sprawdzeniu dokumentacji hodowlanej i spełnieniu warunków wymaganych przy wpisie lub rejestrowaniu do danej sekcji księgi hodowlanej.

26. Dowodem wpisu lub rejestrowania owcy do księgi hodowlanej jest zaświadczenie o wpisie lub rejestrowaniu do danej sekcji księgi hodowlanej, które jest przekazywane hodowcy.

27.  Dokumentacja hodowlana niezbędna do dokonania wpisu lub rejestrowania zwierzęcia do księgi hodowlanej winna zawierać co najmniej informacje o:

1)   pochodzeniu,

2)  wynikach oceny wartości użytkowej oraz wynikach oceny wartości genetycznej, jeżeli została oszacowana,

3)   numerze identyfikacyjnym nadanym zgodnie z obowiązującymi przepisami.

28. Zakres informacji o zwierzętach wpisywanych lub rejestrowanych do księgi hodowlanej:

1) imię, nazwisko i adres zamieszkania albo nazwa i siedziba hodowcy,

2) data wpisu,

3) numer identyfikacyjny i rasa zwierzęcia,

4) data i typ urodzenia zwierzęcia,

5) pochodzenie zwierzęcia,

6) wyniki oceny wartości użytkowej,

7) wartość genetyczna zwierzęcia, jeżeli ocena tej wartości została dokonana.

29.  Dokumentami stwierdzającymi pochodzenie zwierzęcia są:

 1)   notes owczarni, prowadzony przez hodowcę pod nadzorem prowadzącego księgi,

 2)   „zbiorczy dowód urodzenia jagniąt”  lub „raport z wykotów” wystawiony przez   hodowcę lub prowadzącego księgi (wyciąg z notesu owczarni),

 3)   świadectwo zootechniczne wystawione przez prowadzącego księgi.

30. Identyfikacja zwierząt przy wpisie lub rejestrowaniu do księgi hodowlanej polega na odczytaniu numeru z  kolczyka i porównaniu go z numerem wpisanym do dokumentu hodowlanego.

31. Kontrola pochodzenia prowadzona jest na podstawie badań markerów genetycznych  przez Instytut Zootechniki - Państwowy Instytut Badawczy w Krakowie z siedzibą w Balicach, ul. Krakowska 1, 32-083 Balice.

32. Świadectwa zootechniczne dla zwierząt czystorasowych wpisanych do księgi wydawane są na wniosek hodowcy/posiadacza zwierzęcia przez podmioty wymienione w pkt 11. Świadectwa zootechniczne wydawane są na podstawie informacji o zwierzętach zawartych w systemie informatycznym prowadzonym na potrzeby oceny wartości użytkowej i ksiąg hodowlanych owiec.

 Na zasadzie odstępstwa, o którym mowa w  art. 31 ust.1 rozporządzenia 2016/1012 świadectwa zootechniczne dla nasienia, zarodków czy komórek jajowych  mogą być wystawiane przez zatwierdzone centra pozyskiwania lub przechowywania nasienia. Do wydawania świadectw zootechnicznych towarzyszących nasieniu i zarodkom wprowadzanym do handlu, Polski Związek Owczarski upoważnia:

a)Małopolskie Centrum Biotechniki  Sp. z o.o., 36-007 Krasne 32 k. Rzeszowa,

b)Wielkopolskie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt w Poznaniu z siedzibą w Tulcach Sp. z o.o., 63-004 Tulce, ul. Poznańska 13.

c) Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy w Krakowie z siedzibą w Balicach, ul. Krakowska 1, 32-083 Balice,

d) Top Gen sp. z o. o., ul. B. Chrobrego 23, 48-100 Głubczyce.

Zwierzęta czystorasowe i materiał biologiczny pochodzący od takich zwierząt, powinny być zaopatrzone w świadectwa zootechniczne zgodne z wzorami określonymi w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2017/717 z dnia 10 kwietnia 2017 r. ustanawiającym zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1012 w odniesieniu do wzorów formularzy świadectw zootechnicznych dotyczących zwierząt hodowlanych i ich materiału biologicznego wykorzystywanego do rozrodu.

Warszawa, 2019.07.19.